پیشروان حقوق دانشگاه پیام نور گناوه

سالفه(سالف بفتح فا)  در گناوه به نوعی داوری گفته می شود که بدون تشریفات خاصی در صورت اختلاف دو نفر بر سر موضوعی وبا قبول دو طرف دعوا بر سر امانت شخصی به عنوان داورشکل می گیرد . کلمه سالفه یا سالف بفتح فا به نظر می رسد از ریشه سلف به معنی قدیمی و پیشین وپدران باشد همچنین در فرهنگ فارسی عمید سلف به وامی گفته می شود که برای وام دهنده سودی در بر ندارد که می تواند به شخص داور تشبیه شود چنانچه سلف را از باب مفاعله بدانیم که بیشتر در موارد مشارکت به کار می رود می توان آنرا نوعی مشارکت قدمایی خواند ودر آخر سالفه در گویش محلی به داستان وقصه گویی کهنسالان گفته می شود، از ترکیب این معانی می توان به معنی مشارکت در امری(در اینجا اختلاف )به شیوه قدما با تکیه بر داستانها و حکایات و تجربیاتی که در رای داور به آنها استناد می شود بدون آن که هیچ سودی برای شخص سالفه نشسته یا داور داشته باشد رسید.

این شیوه داوری در واقع نوعی ریش سفیدی است که خاص منطقه شکل گرفته است.

معمولا افرادی که سالفه داشته اند از آدمهای با تجربه و موجه در منطقه بوده اندکه در بیطرفی اشتهار داشته اند و مرم خود با مراجعه به آنها مشروعیت داده اند این سالفه گری افراد هیچ ربطی به مسایل حاشیه ای زندگی شخصی افراد نداشته است.

 در رای افراد سالفه نشین عمدتا به تجربیات قبلی افراد و عرف منطقه توجه می شده به جزدعوی خاص که آرای فقهی را می طلبیده دعوی به شکل سالفه نشینی خاتمه می یافته وبا توجه به رابطه شغل اکثریت مردم با دریا اکثریت اختلاف دریایی به شکل سالفه حل می شده و شا ید به خاطرهمین گستردگی این بخش هنوز شکلی از سالفه به جای مانده که عمدتا بین لنج داران ، ملوانان وتاجران رواج دارد.

به لحاظ حقوقی سالفه نوعی نشست است که با حضور دیگران  به همراه دو طرف دعوی برگذار می شود و همین وجود افراد دیگر به آن نوعی مشروعت اجتماعی می دهد از طرفی علنی بودن برای شخص سالفه نشین نیزدر صورت یک رای و نظر منصفانه بدون شک می تواند اعتباری دربر داشته باشدو بر عکس. در سالفه هیچ نوع نوشته مکتوبی از رای وجود ندارد مگر نتیجه به قراردادی منجر شود که نیاز به نوشتن آن باشد اما ضمانت اجرای رای، اجتماع کوچکی است که از رای مطلع می شود و چنانچه یکی از طرفین دعوا از پذیرش سرباز زند بدون شک دچار مشکلاتی در اعتماد مردم برای انجام معامله یا هر چیزی که مورد اختلاف بوده خواهد شد ودر واقع ترس از طرد اجتماعی باعث پذیرش رای هرچند به ضرر او با شد می شود.

اما جای سوال است که در گذشته نیاز به داوری این نوع دادگاه عامیانه را به وجود آورده اکنون با وجود و حضور قوه قضاییه چطور سالفه به حیاط خویش هرچند کمرنگ ادامه  می دهد؟ پاسخ روشن است کافی است به کارکرد دستگاه قضایی و مهم تر از آن قانون نگاهی بیندازیم و تنها به زمان  یک پرونده تا حصول نتیجه در دستگاه قضایی توجه شودو...یا نگاه قانون به مسایل منطقه ای وآگاهی قانون نویس ما به نوع رابطه مردم ساحلی با دریا مثلا تعریف آن از قاچاق که گاهی حکم به توقیف یا بازگرداندن یک وسیله دست دوم جاشویی می شود و...که در جای خود کار دقیقی را می طلبداما قابل بحث تر از همه حرکت بر خی از سالفه ها به سمت دادگاهی زیر زمینی است یعنی اختلافی که بر سر مسایلی می شود که از نظر قانون رسمی ممکن است اصل موضوع غیر قانونی باشد اماهمه شرایط اهالی را به نتیجه ای غیر از قانون رسمی رسانده باشد تاآنجا که تبدیل به عرف شده است مثال حمل مشروبات الکلی در یک لنج قبح داردو حتی آنرا باعث پیشامد ناگوار می دانند پس با قانون همراهی می شودامادر مورد حمل ونقل گیرنده های ماهواره ای این قبح در مردم وجود ندارد و واقعیت این است که در کثر نواحی مرزی تعداد زیادی باتجارت آن امرار معاش می کنند ودر جنوب هم به همین نحو.اکنون که قانون نتوانسته پا به پای اجتماع حرکت کند وتصمیم به مجرمانه بودن فعل گرفته مانند برخورد چندین ساله پیش با دستگاه ویدیو، چنانچه در بین کسانی که به وسیله تجارت (به گفته قانون قاچاق) این وسایل اختلافی پیش بیاید و طبق ماده 190ق م که مشروعیت جهت معامله از شرایط اساسی صحت معامله است وخرید و فروش تجهیزات گیرنده ماهواره قبلا غیر قانونی اعلام شده دعوی موضوعیت ندارد چون صحت معامله از عنصر مشروعیت تهی است. در اینجا سالفه به عنوان دادگاهی زیر زمینی شکل می گیرد و همین باعث پایدار ماندن بخشی از این سنت می شود وقابل توجه این که طاغی ترین آدمها سر به رای می نهند چون ضمانت اجرایی به بزرگی اعتبار خود را در خطر می بینند.

یکی از مشکلات جامعه ما یا زیادی تکیه بر سنت است یا به دور انداختن آن کمتر توانسته ایم سنتها را نو کرده به خدمت بگیریم نمونه آن شورای حل اختلاف آیا چیزی شبیه سالفه نیست که به منظور تسهیل امر به وجود آمده؟ اماآیا توانسته با کارکردی مثبت در جهت نیل به اهداف پیش بینی شده برسد؟ که پاسخ به این سوال یاری دوستان و برسی آماری وعلمی دقیقی را مطلبد.

نوشته شده توسط:حسین زارعی

دانشجوی کارشناسش حقوق