تبلیغات
پیشـــروان(دانش آموختگان) حقـــوق دانشگاه پیام نور گناوه - تعریف و تاریخچه آیین دادرسی مدنی
«آنكه عدالت را برنتابد ستم را سخت تر یابد. حضرت علی «ع»

تعریف و تاریخچه آیین دادرسی مدنی

تاریخ:دوشنبه 31 فروردین 1388-09:19 ب.ظ

تعریف:

 

سازمان قضایی به مفهوم کلی٬ مجموعه مراجع قضایی و محاکم و وابستگان اداری و ضمایم آنهاست که رسیدگی به اختلافات اشخاص ( در امور حقوقی ) و کشف جرایم و تعقیب بزهکاران و به کیفر رساندن آنان ( در امور کیفری) و حفظ حقوق اصحاب دعوا را طبق قوانین به عهده دارند.

 

به عبارت دیگر این تعریف سازمان قضایی را با قوه قضایی منطبق می کند و شامل کلیه مراجع اعم از مدنی و کیفری و به نحوی دیگر شامل مراجع عمومی ( دادگاه عمومی و ظمایم آن٬ دادگاه تجدید نظرمرکز استان )و دادگاههای اختصاصی ( دیوان عدالت اداری٬ دادگاه انقلاب کمیسیون ماده 100 قانون شهرداری٬ و ماده 147اصلاحی قانون ثبت و... که در قوانین مختلف پیش بینی شده است ) می باشد.

 

سازمان قضایی از جهت آیین دادرسی مدنی کلیه مراجعی است که صلاحیت رسیدگی به اختلافات مدنی اصحاب دعوا را طبق قوانین بعهده دارند.

                                                                      

تعریف:

 

سازمان قضایی به مفهوم کلی٬ مجموعه مراجع قضایی و محاکم و وابستگان اداری و ضمایم آنهاست که رسیدگی به اختلافات اشخاص ( در امور حقوقی ) و کشف جرایم و تعقیب بزهکاران و به کیفر رساندن آنان ( در امور کیفری) و حفظ حقوق اصحاب دعوا را طبق قوانین به عهده دارند.

 

به عبارت دیگر این تعریف سازمان قضایی را با قوه قضایی منطبق می کند و شامل کلیه مراجع اعم از مدنی و کیفری و به نحوی دیگر شامل مراجع عمومی ( دادگاه عمومی و ظمایم آن٬ دادگاه تجدید نظرمرکز استان )و دادگاههای اختصاصی ( دیوان عدالت اداری٬ دادگاه انقلاب کمیسیون ماده 100 قانون شهرداری٬ و ماده 147اصلاحی قانون ثبت و... که در قوانین مختلف پیش بینی شده است ) می باشد.

 

سازمان قضایی از جهت آیین دادرسی مدنی کلیه مراجعی است که صلاحیت رسیدگی به اختلافات مدنی اصحاب دعوا را طبق قوانین بعهده دارند.

 

تاریخچه سازمان قضایی

 

تاریخ سازمان قضایی نشان می دهد که ابتدا قوانین موجد حق (ما هوی قانون تجارت ومدنی وامثال انها ) وضع شد ومدتها بعدکه مردم به حقوق خویش اگاهی یافتند٬ درصدد وضع قوانین شکلی (قانون ایین دادرسی مدنی وامثال ان )به منظورتنظیم قواعد مربوط به دادرسی وتحویل اختیارات به شخص یا اشخاص بیطرف افتادند که این بی نظمی ومعارضه ومجادله وبه طورخلاصه منازعه جلوگیری می شود وبه تدریج قوانین ایین دادرسی مدنی ازلحاظ کمی وکیفی رشدیافت٬ تا آنجا که امروزه مراجع قضایی به اختلافات اشخاص حقیقی یا حقوقی (اعم ازاشخاص حقوقی حقوق خصوصی ویااشخاص حقوقی حقوق عمومی )رسیدگی می کنند.

 

سازمان قضایی ایران درادوارمختلف تاریخ

 

سازمان قضایی ایران درطول تاریخ دگرگونیها وفرازونشیبهای زیادی رابه خود دیده و درمجموع ولوبا کندی٬ رشدوتکامل یافته است .

 

1.دوران قبل از اسلام

 

بررسی سازمان قضایی مربوط به دوران قبل ازاسلام نشان می دهد که بیش ازهرچیزدادگستری موردتوجه ایرانیان بوده است مثل درقوم ماد٬ از بین خود شخصی را به عنوان قاضی انتخاب می کردند و حتی مردم سایرنقاط به مجلس قضات (دادگاها) به دادخواهی می آمدند. البته درقوه عالی قضایی٬ دراختیارشاه غالبا قضاوت رابه یکی ازدانشمندان سالخورده واگذارمی کرده است. درآیین زرتشت که درادوارهخامنشیان٬ پارتهاوساسانیان رونق کامل داشته مقرراتی درخصوص سازمان قضایی وآیین دادرسی مدنی وجود دارد .

 

2.دوران اسلامی

 

ظهوراسلام وتعالیم ان درآیات شریفه قرآن وسپس سنت٬ اجماع وعقل سرچشمه  فیاض عدالت قرار گرفت ودادرسی نوعی ازعبادت وپرستش خدای یکتا شد.وبازگشت به حق بهترازباقی بودن برباطل گردید.واحادیث وروایات زیادی درخصوص شرایط قضاوت وصفات قاضی (طهارت مولد-عدالت-ایمان-اسلام-مروت-عاقل وکامل بودن) تشریفات نصب قاضی٬ محضرقاضی(دادگاه) تشریفات دادرسی ٬دلایل-سازش ٬داوری(یاحکمت) درختم خصومت وجود دارد.

 

اکنون درقوانین ما اصل156قانون اساسی قوه قضائیه را مسئول تحقق بخشیدن به عدالت دانسته وازجمله وظایف ان احیای حقوق عامه وگسترش عدل می باشد و دراصل 158ازجمله وظیفه ریئس قوه قضائیه استخدام قضات عادل می باشد. وخلاصه آنکه حکومت اسلامی که هم اکنون درایران برقرارشده برپایه ولایت فقیه استواراست.

 

3.دوران معاصر

 

قبل ازمشروطیت علما ومجتهدین قسمت عمده ای ازمراجعات قضایی مردم رابرعهده داشتند وبا حضورطرفین وبراساس دلایل وقواعد اسلام(قسم وشهادت) به دادرسی می نشستند واجرای حکم انان(که ممکن بود حضوری یا غیابی باشد) تابع نفوذ محکوم له یا محکوم علیه وتوسل به حکام ولایت بود٬ آیین دادرسی تشریفات ازپیش تعیین شده وقابل اجرا درسراسرکشور وجود نداشت٬ و ممکن بود قضات در امرواحد٬احکام معارضی نیز صادر کنند تا این که ناصرالدین شاه دستورتشکیل سازمانی به نام((دیوانخانه عدلیه)) را داد که فقط درتهران تشکیل می شد.

که ابتدا در عمارت بهارستان قرار داشت وسپس به اتاق نظام واقع درارگ (پانزده خرداد فعلی ) مقابل عمارت دربار ناصرالدین شاه (معروف به کاخ گلستان)انتقال یافت.

در این محلها یک اتاق محل جلوس وزیرعدلیه٬ یک اتاق به نام تحقیق٬ یک اتاق به نام اجرا وبالاخره یک اتاق ناهار خوری وجود داشت وزارت عدلیه به اسم دیوانخانه عدلیه نامیده می شد.

 

وزارت عدلیه درهفته سه روزتشکیل می شد ٬هرمدعی باید تظلم خود را نوشته وتقدیم وزیرعدلیه کند واگر قضیه مهم وطرفین یا یکی ازاصحاب دعوا ازمنتقدین ومحل ملاحظه بودند مقرر می شد٬ وزیر شخصا"و       حضورا"به دعوای انان رسیدگی کند و سایر دعاوی یا به اتاق تحقیق ویا به یکی از امنای عدلیه ارجاع کند.

 

اعضا واجزای عدلیه حقوق دریافت نمی کردند ولی اکثر آنها هر کدام به فراخور حال خود دارای  مواجب ومستمری دولتی بودند٬ فقط چندنفری بر حسب حکم  وزیر عدلیه از محل ده یک وده نیم٬ چند تومانی دریافت می داشتند. احکام دیوانخانه اگر چه قطعی بود٬ چندین بارمورد رسیدگی قرار می گرفت این ترتیب تا اوایل صفر 1325 قمری که مصادف با اول فروردین 1286 شمسی بود ادامه داشت و در این موقع  وزیر عدلیه

(مرحوم  میرزا احمد خان مشیرالسلطنه آذربایجانی ) تغییروشاه عبدالحسین میرزافرمانفرما به وزارت

عدلیه معین شد. بعد ازمدتی محکمه به سه شعبه افزایش یافت٬ محاکم حقوقی بتدریج مرجعیت کامل پیدا کردند . عین تقریرات متداعیین  تحریر وبعد ازاتمام محاکمه راپورت (گزارش یا صورتجلسه) قضیه با ذکرعقیده به مهر هیات محکمه می رسید ونزد رئیس کل محاکم ارسال می شد. رئیس کل بعد از ملاحظه٬ در صورتی که با آن موافقت  داشت  راپورت را به مهر محکمه  ابتدایی  حقوق٬ مهمورمی کرد و برای وزیر دادگستری فرستاده  می شد.وزیر عدلیه هم پس از مراجعه وامعان نظر دستوراجرای ان را در حاشیه راپورت٬ مرقوم وپرونده را اعاده می داد تا به اداره اجرا ارسال شود .

محمد علیشاه به علت این که با مشروطیت مخالف بود در جمادی الاول 1326قمری مطابق با خرداد1287 شمسی مجلس شورای ملی را بمباران کرد ودر نتیجه مشروطیت تعطیل شد ومحکمه جزا نیز منحل گردید ودیوان تمیز که اسمی بی مسمی بود از بین رفت .

 

در سال 1326قمری مشیرالدوله وزیرعدلیه شد و با اطلاعاتی که از طرز کار محاکم  کشورهای غربی داشت  دستورات کلی برای یکسان شدن رویه محاکم صادر می کرد که به شکل بخشنامه ابلاغ می شد و برای رسیدگی نسبت به احکام بدوی٬ مجلس خاصی تاسیس کرد ومحاکم نقدی و ملکی را هم به محاکم مربوط به اموال منقول وغیر منقول تبدیل ساخت در بهمن1304 شمسی برای مرتبه دوم عدلیه منحل شد و داور به سمت وزیر عدلیه٬ از مجلس اختیارتام گرفت تا برای اصلاح تشکیلات وقوانین اصول محاکمات اقدام کند وسازمان جدید را در 1304شمسی معرفی  کرد.  در سال 1311شمسی مقرر شد که محکمه  استیناف  با  دو نفر تشکیل شود و در صورت اختلاف بین آن دونفر٬ نفر سوم به انان اضافه شود ورای اکثریت قابل اجرا باشد.

 

درسال1315شمسی قانون تشکیلات عدلیه واستخدام قضات اصلاح شد و در1316 لایحه ایین دادرسی مدنی به مجلس داده شد ودرسال 1318 و درزمان وزارت((دکتر متین)) دفتری با 876ماده به تصویب مجلس رسید.

در سال 1331 اصلاحاتی دران انجام گرفت٬ و قوانین سازمان قضایی و استخدام قضات هم در اسفند 1322    

به طور موقت تصویب ودر مرداد ماه 1335به طور قطعی به تصویب رسید ومتمم ان نیز در شهریور ماه 1335به تصویب نهایی رسید.

 

همچنین اولین کسی که درباره آیین دادرسی مدنی کتابی به فارسی نوشت دکتر محمد مصدق بود٬ وی کتابی در 3جلد تحت عنوان((دستوردرمحاکم)) تالیف کرد وبه هزینه خود به چاپ رساند.  این مجلدات در مدرسه حقوق تدریس می شد وحتی قضات شاغل از آنها استفاده می کردند.

 

بعد از انجام اصلاحات ارضی به علت کمبود قاضی شکل جدیدی از مراجع قضایی به خانه انصاف برای رسیدگی به اختلافات کوچک اهالی روستا تاسیس شد که این سازمان قضایی با کم وبیش تغییرات واصلاحاتی تا بهمن 57 مشغول بکار بودند. وهم اکنون نیز قانون شورای حل اختلاف که در سال 1381 تصویب شده است٬ به مثابه شورای داوری سابق ولی با مقررات کاملتری در حال اجرا است.

 


منبع. ایین دادرسی مدنی1

تالیف دكتر جلیل غفاری


                                                                              



نوع مطلب : مقالات حقوقی 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
real psychic
یکشنبه 16 مهر 1396 10:43 ب.ظ
من با مهارت های نوشتن شما و همچنین طرح بندی وبلاگ خودم بسیار تحت تاثیر قرار می گیرم.

آیا این موضوع پرداخت شده است یا خودتان آن را سفارشی کردید؟ به هر حال حفظ نوشتن کیفیت خوب
نکته بسیار جالبی این است که یک وبلاگ خوب مثل این را امروز ببینید.
Can you grow taller with exercise?
شنبه 14 مرداد 1396 09:01 ب.ظ
Very good article. I will be experiencing many of these issues as well..
http://lesliebaxter36.snack.ws/
جمعه 13 مرداد 1396 01:45 ب.ظ
Right here is the right site for anybody who really
wants to understand this topic. You understand so much its almost tough to argue with you (not that I personally would want to…HaHa).

You certainly put a new spin on a topic that's been written about for
years. Excellent stuff, just great!
http://jasonishman.weebly.com
جمعه 6 مرداد 1396 08:52 ب.ظ
When I initially commented I clicked the "Notify me when new comments are added" checkbox and now
each time a comment is added I get three e-mails with the same
comment. Is there any way you can remove people from that service?
Thanks!
BHW
سه شنبه 29 فروردین 1396 03:43 ق.ظ
Thanks , I have recently been looking for info about this subject for ages and yours is the greatest I have found out so far.
However, what in regards to the bottom line? Are you
certain concerning the supply?
manicure
یکشنبه 20 فروردین 1396 07:05 ب.ظ
This is a topic that is near to my heart... Thank you!
Exactly where are your contact details though?
manicure
جمعه 18 فروردین 1396 12:37 ب.ظ
Hello I am so excited I found your blog, I really found you by accident, while
I was researching on Aol for something else,
Nonetheless I am here now and would just like to
say thanks for a remarkable post and a all round enjoyable
blog (I also love the theme/design), I don't have time to
read through it all at the minute but I have bookmarked it and also included your
RSS feeds, so when I have time I will be back to read
much more, Please do keep up the awesome work.
123
سه شنبه 8 دی 1388 03:48 ب.ظ
عالیه
رضا
یکشنبه 13 اردیبهشت 1388 04:52 ق.ظ
روز من عید من است/ ..........................
ای معلم ، ای مؤثر ، ای مهربان

در پیشگاهت علم و ادب زا نو می زند و قد فلك سر خم می كند و علی (ع) بندگی 00000

ای پاروی قایق خوشبختی در گرداگرد طوفان حوادث جهل و بد بختی

و ای طلایه دار زندگی زنده دلان و احیاء كننده ارواح تشنه و مرده كوردلان

با تو می آیم و باتو می مانم

و اشكهای سوزان تو را برچهره فروزان از تحمل فقر وناداری از فرش تاعرش سفیرمی زنم0

بمان تا بمانیم

در سایه سار زلال مهر و محبت و صفا

بادلهای آكنده از اندوه تلاطم ناملایمات جوروجفا

بخوان تابخوانیم

و برسانیم آوازمان رابه دشت ، در هیاهوی پر جنب و جوش كوه و آبشار

و بنویسیم

بر تارك كهكشان امید و آسمان عشق

در بیستون فرهاد گونه استوار و ستبر اراده راست قامتان تاریخ 000000000

كه دوستت داریم

و در یك كلام دوستت داریم

هدیه ای ناچیز به معلمان عزیزم

افتخار شاگردی دارد: رضا دهقا نی
رضا
جمعه 4 اردیبهشت 1388 12:48 ق.ظ
دلیل غیبتم موجه بوده . از فردا میام خدمتتون . امیدوارم بپذیریدم .
سیما فرهادی
چهارشنبه 2 اردیبهشت 1388 11:06 ق.ظ
با درود . وبلاگ مرجع بانك مقالات حقوقی منتشر شده در نشریات و مجلات حقوقی است كه می توانید نسخه الكترونیكی آن را داشته باشید و زمان كمتری را در یافتن منابع از دست بدهید . سرافراز باشید و. مرجع
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر